عرضه اولیه توکن(ICO) چیست؟ + روش اطلاع از عرضه اولیه جدید

تفاوت عرضه اولیه توکن با عرضه اولیه سهام (IPO)

عرضه اولیه توکن و عرضه اولیه سهام هر دو روش‌هایی برای جذب سرمایه هستند، اما تفاوت‌های اساسی بین این دو وجود دارد. در عرضه اولیه سهام، شرکت‌ها بخشی از سهام خود را به سرمایه‌گذاران می‌فروشند و در ازای آن، سرمایه‌گذاران مالک بخشی از شرکت می‌شوند و حق رأی و سود سهام دریافت می‌کنند. اما در عرضه اولیه توکن، خریداران صرفاً توکن‌هایی را دریافت می‌کنند که ممکن است در آینده ارزش آن‌ها افزایش یابد، اما لزوماً به معنای مالکیت بخشی از شرکت نیست.

یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های این دو روش، در فرآیند قانونی و نظارتی آن‌ها است. عرضه اولیه سهام فرآیندی بسیار ساختاریافته و قانونمند است که نیاز به طی مراحل متعدد از جمله بازاریابی، برگزاری جلسات معرفی، تهیه بروشورهای اطلاعاتی و سرمایه‌گذاری اولیه توسط خود شرکت دارد. همچنین شرکت‌ها باید قبل از IPO، سال‌ها سابقه فعالیت و سودآوری داشته باشند. در مقابل، عرضه اولیه توکن می‌تواند توسط استارتاپ‌های نوپا و حتی تیم‌های کوچک انجام شود و نیاز به طی مراحل پیچیده قانونی ندارد، هرچند در سال‌های اخیر نظارت‌ها بر ICOها افزایش یافته است.

نکته مهم دیگر در مورد تفاوت این دو روش، میزان ریسک و نظارت است. در IPO، به دلیل وجود قوانین سختگیرانه و نظارت نهادهای مالی، ریسک سرمایه‌گذاری به نسبت کمتر است. شرکت‌ها موظف به ارائه گزارش‌های مالی دقیق و شفاف هستند و در صورت تخلف با جریمه‌های سنگین مواجه می‌شوند. اما در عرضه اولیه توکن، به دلیل نوپا بودن این حوزه و عدم وجود چارچوب‌های نظارتی قوی، ریسک کلاهبرداری و شکست پروژه‌ها بالاتر است. آمارها نشان می‌دهد که کمتر از نیمی از ICOها چهار ماه پس از عرضه دوام می‌آورند و بسیاری از پروژه‌ها در مراحل اولیه شکست می‌خورند.

علاوه بر این، در IPO معمولاً واسطه‌های مالی مانند بانک‌های سرمایه‌گذاری نقش مهمی در قیمت‌گذاری سهام و تضمین فروش آن دارند. این واسطه‌ها با بررسی دقیق شرکت و بازار، قیمت منصفانه‌ای برای سهام تعیین می‌کنند. اما در عرضه اولیه توکن، قیمت‌گذاری توکن‌ها معمولاً توسط خود تیم پروژه و بدون مداخله کارشناسان مستقل انجام می‌شود که می‌تواند منجر به قیمت‌گذاری غیرواقعی شود. پس از ورود توکن‌ها به بازار ثانویه، قیمت آن‌ها کاملاً بر اساس عرضه و تقاضا تعیین می‌شود که می‌تواند نوسانات شدیدی را به همراه داشته باشد.

بیشتر بخوانید: تفاوت کیف پول سرد و گرم چیست؟

انواع مختلف توکن در عرضه اولیه

از دیدگاه قانونی و نظارتی، توکن‌ها به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند:

• • توکن‌های کاربردی (Utility Tokens)

• • توکن‌های دارایی‌محور (Asset-backed Tokens)

درک تفاوت‌های این دو نوع توکن پیش از سرمایه‌گذاری در عرضه اولیه توکن ضروری است، زیرا هر کدام مشمول قوانین و مقررات متفاوتی می‌شوند.

توکن‌های کاربردی (Utility Tokens)

توکن‌های کاربردی، همانطور که از نامشان پیداست، برای استفاده در یک پلتفرم یا خدمات خاص طراحی شده‌اند. این توکن‌ها به دارندگان خود اجازه می‌دهند تا از خدمات یا محصولات پروژه استفاده کنند. برای مثال، توکن‌های پلتفرم بریو (Brave) که در سال 2017 عرضه شد، به کاربران اجازه می‌داد از خدمات این مرورگر وب استفاده کنند. ارزش این نوع توکن‌ها معمولاً به میزان استفاده و محبوبیت پلتفرم مربوطه بستگی دارد. از نظر قانونی، در بسیاری از کشورها هنوز مشخص نیست که آیا توکن‌های کاربردی نیاز به نظارت دارند یا خیر.

توکن‌های دارایی‌محور (Asset-backed Tokens)

توکن‌های دارایی‌محور نشان‌دهنده مالکیت یا حقوق نسبت به یک دارایی واقعی هستند. این دارایی می‌تواند فیزیکی (مانند طلا یا املاک) یا مالی (مانند سهام یا اوراق قرضه) باشد. ارزش این توکن‌ها مستقیماً به ارزش دارایی پشتوانه آن‌ها وابسته است. از نظر قانونی، این نوع توکن‌ها معمولاً به عنوان اوراق بهادار شناخته می‌شوند و مشمول قوانین و مقررات سختگیرانه‌تری هستند.

در سال‌های اخیر، نوع جدیدی از عرضه اولیه به نام عرضه اولیه استیک‌پول (ISPO) نیز ظهور کرده است. در این روش، که اولین بار در جولای 2021 معرفی شد، کاربران ارز دیجیتال خود (معمولاً ADA در شبکه کاردانو) را در یک استخر سهام متعلق به پروژه قرار می‌دهند. این روش جدید توانست در اولین نمونه موفق خود، بیش از 600 میلیون ADA (معادل بیش از 1 میلیارد دلار در اکتبر 2021) جذب کند.

همچنین، روند جدیدی در بازار به سمت توکن‌های امنیتی (Security Tokens) و عرضه اولیه توکن‌های امنیتی (STO) شکل گرفته است.

این توکن‌ها از ابتدا با هدف رعایت قوانین اوراق بهادار طراحی می‌شوند و معمولاً نشان‌دهنده مالکیت در شرکت یا پروژه هستند. STOها با نظارت و شفافیت بیشتری نسبت به ICOهای سنتی انجام می‌شوند.

نحوه تشخیص معتبر بودن ICO

با افزایش محبوبیت عرضه اولیه توکن، متأسفانه کلاهبرداری در این حوزه نیز افزایش یافته است. به همین دلیل، باید قبل از مشارکت در هر عرضه اولیه توکن، بررسی‌های دقیقی در رابطه با پروژه انجام دهید. یکی از مهم‌ترین نکات در ارزیابی اعتبار یک عرضه اولیه توکن، بررسی سابقه و تجربه تیم پروژه است. معمولاً پروژه‌های معتبر دارای تیمی از متخصصان شناخته‌شده در حوزه بلاکچین و کسب‌وکار هستند که سوابق آن‌ها به راحتی قابل بررسی است. حضور افراد با تجربه و موفق در پروژه‌های قبلی، می‌تواند نشانه خوبی برای اعتبار عرضه اولیه توکن باشد.

وایت‌پیپر پروژه یکی دیگر از معیارهای مهم برای ارزیابی اعتبار عرضه اولیه توکن است. یک وایت‌پیپر حرفه‌ای باید شامل اهداف روشن و قابل دستیابی، راه‌حل‌های فنی دقیق و برنامه توسعه مشخص باشد. اگر وایت‌پیپر مبهم، پر از اغراق یا کپی‌برداری شده از پروژه‌های دیگر باشد، می‌توان آن را به عنوان نشانه‌ای از عدم جدیت یا حتی کلاهبرداری در نظر گرفت. همچنین پروژه‌های معتبر معمولاً جزئیات کاملی درباره نحوه استفاده از سرمایه جمع‌آوری شده و برنامه توزیع توکن‌ها ارائه می‌دهند.

شفافیت مالی و حقوقی یکی دیگر از نشانه‌های مهم اعتبار عرضه اولیه توکن است. پروژه‌های معتبر معمولاً از حساب‌های امانی (Escrow) برای نگهداری سرمایه‌های جمع‌آوری شده استفاده می‌کنند که نیاز به چند امضا برای برداشت وجوه دارد. همچنین این پروژه‌ها معمولاً وضعیت قانونی خود را شفاف کرده و در صورت نیاز، مجوزهای لازم را از نهادهای نظارتی دریافت می‌کنند. برخی علائم هشداردهنده که می‌تواند نشان‌دهنده کلاهبرداری باشد عبارتند از:

• • وعده‌های غیرواقعی درباره بازدهی سرمایه‌گذاری

• • فشار برای سرمایه‌گذاری سریع و محدودیت‌های زمانی غیرمنطقی

• • عدم وجود اطلاعات شفاف درباره تیم پروژه

• • کپی‌برداری از محتوای پروژه‌های دیگر

• • عدم وجود کد منبع قابل بررسی یا نقشه راه فنی مشخص

حضور فعال در رسانه‌های اجتماعی و جامعه کاربری نیز می‌تواند نشانه خوبی برای اعتبار یک عرضه اولیه توکن باشد. پروژه‌های معتبر معمولاً کانال‌های ارتباطی فعال با جامعه خود دارند و به طور منظم اطلاع‌رسانی می‌کنند. با این حال، باید توجه داشت که تبلیغات گسترده و تأیید پروژه توسط افراد مشهور لزوماً نشانه اعتبار نیست. برای مثال، در سال 2017 پروژه Centra با وجود تبلیغ توسط افراد مشهوری مانند فلوید می‌ودر و دی‌جی خالد، در نهایت یک کلاهبرداری از آب درآمد.

طبق آمار، حدود نیمی از ICOهای عرضه شده در سال 2017 تا فوریه 2018 شکست خوردند. بنابراین توصیه می‌شود تنها مبلغی را که توان از دست دادن آن را دارید، در ICOها سرمایه‌گذاری کنید و پیش از هر سرمایه‌گذاری، تحقیقات کامل و جامعی انجام دهید.

بیشتر بخوانید: انواع ارز دیجیتال چیست؟

چگونه از زمان عرضه اولیه ارز دیجیتال مطلع شویم؟

در حال حاضر، پلتفرم‌ها و منابع متعددی وجود دارند که اطلاعات مربوط به ICOهای جدید را جمع‌آوری و منتشر می‌کنند. وب‌سایت‌های تخصصی مانند TopICOlist.com از جمله منابع معتبری هستند که فهرست کاملی از ICOهای فعال و آتی را همراه با جزئیات و تحلیل‌های مربوطه ارائه می‌دهند. این پلتفرم‌ها معمولاً امکان مقایسه پروژه‌های مختلف را نیز برای سرمایه‌گذاران فراهم می‌کنند.

صرافی‌های ارز دیجیتال نیز منبع مهم دیگری برای اطلاع از ICOهای جدید هستند. این صرافی‌ها معمولاً قبل از پذیرش یک توکن جدید، بررسی‌های دقیقی روی پروژه انجام می‌دهند و تنها توکن‌هایی را که از معیارهای خاصی برخوردار باشند، لیست می‌کنند. بنابراین، پیگیری اعلامیه‌های صرافی‌های معتبر می‌تواند راه مطمئنی برای شناسایی پروژه‌های جدید و معتبر باشد. همچنین برخی از صرافی‌ها پلتفرم‌های اختصاصی برای عرضه اولیه توکن دارند که به آن‌ها IEO (Initial Exchange Offering) گفته می‌شود.

اگریگیتورهای ارز دیجیتال نیز ابزار مفیدی برای پیگیری ICOهای جدید هستند. این پلتفرم‌ها اطلاعات جامعی درباره پروژه‌های جدید ارائه می‌دهند و معمولاً لینک‌های مستقیم به صفحات گیت‌هاب، وب‌سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی پروژه‌ها را در اختیار کاربران قرار می‌دهند. با این حال، باید توجه داشت که این اگریگیتورها صرفاً نقش اطلاع‌رسانی دارند و لزوماً اعتبار پروژه‌ها را تأیید نمی‌کنند.

جوامع آنلاین و شبکه‌های اجتماعی تخصصی نیز نقش مهمی در اطلاع‌رسانی درباره ICOهای جدید دارند. پلتفرم‌هایی مانند ردیت، توییتر و تلگرام کانال‌های محبوبی برای بحث و تبادل نظر درباره پروژه‌های جدید هستند. با این حال، باید مراقب تبلیغات گمراه‌کننده و اطلاعات نادرست در این پلتفرم‌ها نیز باشید. شرکت‌های بزرگی مانند فیسبوک، گوگل و توییتر به دلیل نگرانی از کلاهبرداری‌ها، محدودیت‌هایی را برای تبلیغات عرضه اولیه توکن اعمال کرده‌اند.

یکی از روش‌های مؤثر برای اطلاع از ICOهای جدید، عضویت در خبرنامه‌های تخصصی و سایت‌های خبری حوزه ارزهای دیجیتال است. این منابع معمولاً تحلیل‌های عمیق‌تری از پروژه‌ها ارائه می‌دهند و می‌توانند به شما در تصمیم‌گیری بهتر کمک کنند. همچنین،

قوانین و مقررات عرضه اولیه توکن

پس از رشد چشمگیر بازار ارزهای دیجیتال و افزایش موارد کلاهبرداری در عرضه‌های اولیه توکن، نهادهای نظارتی در سراسر جهان شروع به وضع قوانین و مقررات برای این حوزه کرده‌اند.

کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا

کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) به عنوان یکی از تأثیرگذارترین نهادهای نظارتی، در سال 2017 اعلام کرد که بسیاری از توکن‌ها می‌توانند به عنوان اوراق بهادار طبقه‌بندی شوند و مشمول قوانین مربوطه خواهند بود. این نهاد از آزمون هاوی (Howey) برای تشخیص ماهیت توکن‌ها استفاده می‌کند؛ اگر یک توکن شامل سرمایه‌گذاری پولی در یک پروژه مشترک با انتظار سود از تلاش‌های دیگران باشد، به عنوان اوراق بهادار شناخته می‌شود.

چین

در چین، مقررات به مراتب سختگیرانه‌تر است. در سپتامبر 2017، مقامات چینی تمامی ICOها را در این کشور ممنوع اعلام کردند و از شرکت‌ها خواستند تمام سرمایه‌های جمع‌آوری شده را به سرمایه‌گذاران بازگردانند. این اقدام تأثیر قابل توجهی بر بازار جهانی ارزهای دیجیتال گذاشت.

کره جنوبی

کره جنوبی نیز رویکرد مشابه چین را در پیش گرفت و کمیسیون خدمات مالی این کشور با اعلام ممنوعیت عرضه اولیه توکن، مجازات‌های سختی برای متخلفان در نظر گرفت.

اتحادیه اروپا

در اتحادیه اروپا، رویکرد متعادل‌تری نسبت به ICOها وجود دارد. مقام ناظر بازار اوراق بهادار اروپا (ESMA) اگرچه نسبت به ریسک‌های بالای سرمایه‌گذاری در ICOها هشدار داده، اما به جای ممنوعیت کامل، به دنبال ایجاد چارچوب قانونی مناسب برای این حوزه است.

انگلستان

در انگلستان نیز سازمان نظارت مالی (FCA) ضمن هشدار درباره ریسک‌های بالای عرضه اولیه توکن، تأکید کرده که حتی در مورد پروژه‌های قانونی نیز، سرمایه‌گذاران باید آگاه باشند که معمولاً در مراحل اولیه و پرریسک توسعه قرار دارند.

سوئیس و سنگاپور

برخی کشورها مانند سوئیس و سنگاپور رویکرد مثبت‌تری نسبت به عرضه اولیه توکن داشته‌اند و تلاش کرده‌اند با ایجاد چارچوب‌های قانونی مشخص، از نوآوری در این حوزه حمایت کنند. در سوئیس، نهاد ناظر بازار مالی (FINMA) دستورالعمل‌های مشخصی برای طبقه‌بندی توکن‌ها ارائه کرده است. این نهاد توکن‌ها را به سه دسته پرداخت، کاربردی و دارایی تقسیم می‌کند و قوانین مختلفی را برای هر دسته در نظر می‌گیرد.

علاوه بر قوانین دولتی، پلتفرم‌های بزرگ فناوری نیز محدودیت‌هایی را برای تبلیغات عرضه اولیه توکن اعمال کرده‌اند. شرکت‌هایی مانند فیسبوک، گوگل، توییتر و لینکدین تبلیغات مربوط به عرضه اولیه توکن را ممنوع کرده‌اند. همچنین پلتفرم‌های بزرگ آسیایی مانند بایدو، تنسنت و ویبو نیز سیاست‌های مشابهی را در پیش گرفته‌اند. این محدودیت‌ها با هدف جلوگیری از کلاهبرداری و حمایت از کاربران اعمال شده است.

کلام پایانی

عرضه اولیه توکن یکی از روش‌های تامین مالی در بازار ارزهای دیجیتال است که به شرکت‌ها و پروژه‌های نوپا اجازه می‌دهد بدون نیاز به واسطه‌های سنتی، مستقیماً از جامعه جهانی سرمایه جذب کنند. اگرچه این روش می‌تواند فرصت‌های سرمایه‌گذاری جذابی را فراهم کند، اما ریسک‌های زیادی را نیز به همراه دارد.

برای یک سرمایه‌گذاری موفق در عرضه اولیه توکن، درک کامل انواع مختلف توکن‌ها، بررسی دقیق وایت‌پیپر پروژه‌ها، ارزیابی تیم توسعه‌دهنده و آگاهی از قوانین و مقررات مربوطه ضروری است. سرمایه‌گذاران باید از منابع معتبر برای کسب اطلاعات استفاده کنند و تنها پس از تحقیقات کامل و با سرمایه‌ای که توان از دست دادن آن را دارند، وارد این بازار شوند.

منابع:

Initial Coin Offering (ICO): Coin Launch Defined, With Examples

What Is an ICO? – Kriptomat

Initial coin offering – Wikipedia