تورم به افزایش قیمت کالا گفته می‌شود که در طولانی مدت به کاهش قدرت خرید منجر می‌شود. نرخ کاهش قدرت خرید را می‌توان در افزایش متوسط قیمت کالاها و خدمات مشاهده کرد. نرخ تورم عموماً به صورت درصد منتشر می‌شود و خبر از آن دارد که با یک میزان پول مشخص، میزان کمتری از خرید را می‌توانید نسبت به گذشته انجام دهید. ما در این مقاله همه نکات مهم درباره نرخ تورم و همچنین تاثیر آن بر بازار را مورد تجزیه و تحلیل و بررسی قرار خواهیم داد. با ما همراه شوید.
در ابتدا قبل از اینکه این مقاله را مطالعه کنید، اگر در حال یادگیری فارکس هستید و نیاز به یک آموزش کامل دارید، توصیه می‌کنیم وارد صفحه آموزش فارکس شوید.
تورم چیست؟
به طور قطع اندازه‌گیری تغییر قیمت چند محصول کار آسانی است، اما انسان نیازمند خرید هزاران نوع محصول مختلف برای کارهای متفاوت می‌باشد که شامل کالاهایی مانند غلات غذایی، فلز، سوخت، خدمات آب و برق مانند برق و حمل و نقل و خدماتی مانند مراقبت‌های بهداشتی، سرگرمی و نیروی کار هستند. هدف انتشار نرخ تورم اندازه‌گیری تاثیر کلی تغییرات قیمت برای مجموعه متنوعی از محصولات و خدمات است.
مثلاً وقتی گفته می‌شود که تورم 20% است شما می‌دانید که به صورت میانگین تورم کل کالاها حداقل 20% خواهد بود. حالا ممکن است در برخی از بخش‌ها تورم کمتر یا بیشتر نیز بشود، اما میانگین میزان تورم روی عدد اعلامی است. زمانی که تورم رخ می‌دهد، یعنی قدرت خرید مردم کاهش پیدا می‌کند و با واحد پولی مشخص، کمتر می‌شود خرید کرد.
مثلاً اگر قبلاً با 1 میلیون تومان می‌توانستید 5 عدد روغن خریداری کنید، ممکن است که بعد از افزایش تورم با همان 1 میلیون تومان فقط بتوانید 3 عدد روغن خریداری کنید. دیدگاه اجماع در میان اقتصاددانان این است که تورم پایدار زمانی رخ می‌دهد که رشد عرضه پول یک کشور از رشد اقتصادی پیشی بگیرد. یعنی میزان چاپ پول و نقدینگی در یک کشور با شتاب بالاتری از رشد اقتصادی همراه باشد. همچنین اگر علاقه زیادی به فاندامنتال دارید می‌توانید مقاله تحلیل فاندامنتال را مطالعه کنید.
تورم به بالا رفتن دائم هزینه‌ها بین دو تاریخ مشخص اشاره دارد. مثلاً در کشورهای پیشرفته تورم به صورت سالیانه و در کشورهایی با تورم بالا به صورت ماهیانه در نظر گرفته می‌شود. تورم به دلیل افزایش رشد پول بدون پشتوانه در جامعه و همچنین کاهش ارزش پول ملی یک کشور رخ می‌دهد.
علت ایجاد تورم چیست؟
از لحاظ نظری، پول‌گرایی یک نظریه رایج است که رابطه بین تورم و عرضه پول یک اقتصاد را توضیح می‌دهد. برای مثال، پس از تسخیر امپراتوری‌های آزتک و اینکا توسط اسپانیا، مقادیر زیادی طلا و نقره به اقتصاد اسپانیا و سایر کشورهای اروپایی سرازیر شد. از آنجایی که عرضه پول به سرعت افزایش یافت، ارزش پول کاهش یافت و به افزایش سریع قیمت‌ها کمک کرد که سبب ایجاد تورم شد. بنابراین یکی از مهم‌ترین عوامل ایجاد تورم افزایش پول در جامعه نه به معنای خلق ثروت است. از جمله موارد زیر را برای دلایل تورم می‌توان نام برد:
- چاپ و اهدای پول بیشتر به مردم؛
- کاهش ارزش پول ملی؛
- اعطای وام جدید به عنوان اعتبار حساب ذخیره از طریق سیستم بانکی با خرید اوراق قرضه دولتی از بانک‌ها در بازار.
برای مثال در کشور ما به دلیل وجود تحریم، دولت مجبور است تا با چاپ اسکناس حقوق کارمندان یا هزینه پروژه‌ها را پرداخت کند، یا حتی غلات را از کشاورزان بخرد. این مسئله به صورت دائم باعث می‌شود تا تورم افزایش پیدا کند. از آنجا که تورم به صورت پایدار و بلندمدت آثار بسیار مخرب اقتصادی و حتی اجتماعی دارد، مسئولین مالی هر کشور مانند بانک مرکزی، همیشه در پی کنترل تورم هستند تا آن را روی یک عدد منطقی نگاه دارند. همچنین یکی از عوامل تاثیرگذار حیاتی در اقتصاد و ارزش پول ملی هر کشور نرخ بهره است. نرخ بهره یک عدد درصدی است که وام‌دهنده از وام‌گیرنده دریافت می‌کند.
معمولا بانکهای مرکزی اغلب میزان نرخ بهره را مشخص خواهند کرد.شاید دولت‌ها نرخ‌های بهره پایین‌تر را ترجیح دهند، اما این فرآیند منجر به عدم تعادل بازار می‌شوند که در آن تقاضا بیش از عرضه شده و باعث تورم می‌شود. زمانی که تورم رخ می‌دهد، نرخ بهره هم افزایش می‌یابد. برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد ارتباط نرخ بهره و نرخ تورم مقاله نرخ بهره چیست؟ را مطالعه کنید.
انواع تورم چیست؟
در همه این موارد که گفتیم، در نهایت پول ارزش اصلی خود را از دست می‌دهد و سبب ایجاد مکانیسم‌های تورم‌زا می‌شود که به سه دسته اصلی و مهم تقسیم می‌شوند. این سه دسته عبارت اند از:
- تورم تقاضا؛
- تورم هزینه؛
- تورم داخلی.
در ادامه به بررسی این موارد خواهیم پرداخت.
هریک از انواع تورم تحت تاثیر یک عامل خاصی است.
تورم تقاضا:
زمانی که پول و اعتبار با نرخ رشد بالاتری وارد جامعه می‌شود، درخواست برای کالا و خدمات افزایش پیدا می‌کند و ظرفیت تولید نمی‌تواند پاسخگوی این درخواست باشد. همین امر سبب افزایش تقاضا و همچنین افزایش قیمت می‌شود.
تورم هزینه:
این تورم ناشی از افزایش هزینه در فرایند تولید است. زمانی که عرضه پول به بازار کالاها زیاد می‌شود، هزینه انواع کالاها افزایش پیدا می‌کند. مثلاً زمانی که یک شوک منفی به اقتصاد تولیدکنندگان رخ می‌دهد کالاهای کلیدی به سرعت با افزایش قیمت روبه‌رو می‌شوند و همچنین روند سفته‌بازی و معامله‌گری برای کالاها رونق می‌گیرد و قیمت را در کالاها بالا می‌برد.
تورم داخلی (عمومی):
این مسئله بیشتر ناشی از شرایط روانی جامعه است. زمانی که مردم انتظار دارند هر ماه تورم بالاتر برود، ارائه‌دهندگان خدمات به صورت خودکار حتی اگر هزینه‌های مستقیم آنها بالا نرفته باشد، قیمت‌های خود را افزایش می‌دهند. در این مورد مثلاً ممکن است کارگران و کارمندان برای حفظ استاندارد زندگی خود حقوق بالاتری را درخواست کنند که این مسئله به تولیدکننده فشار می‌آورد و سبب بالا بردن هزینه کالاها و در نهایت تورم می‌شود. اگر برای فرار از تورم دنبال روشی هستید حتما مقاله حفظ سرمایه در مقابل تورم را مطالعه کنید.
محاسبه تورم
محاسبه تورم از روی شاخص CPI انجام می‌شود. CPI همان معیاری است که قیمت‌هایی از یک سبد کالایی اصلی که شامل نیازهای اولیه می‌شود را محاسبه می‌کند. این سبد کالایی شامل مواردی چون حمل نقل، غذا و مراقبت‌های پزشکی می‌شود. هرکدام از این موارد وزنی از پیش تعیین‌شده دارند و تغییر قیمت آنها بین دو ماه در یک فرمول محاسبه می‌شود و نهایتاً یکی از فاکتورهای اصلی شاخص تورم را می‌سازد:
فرمول محاسبه نرخ تورم
درصد نرخ تورم = (مقدار نهایی شاخص CPI ÷ مقدار اولیه CPI) x 100
البته امروزه ماشین حساب‌های محاسبه تورم در وب‌سایت‌ها به صورت رایگان وجود دارد و همچنین نرخ تورم کالاهای مختلف و نرخ تورم کلی از طرف بانکهای مرکزی در هر کشور اعلام می‌شود.
مزایا و معایب نرخ تورم
به طور کلی تورم بلندمدت و همچنین افسارگسیخته مورد رضایت بیشتر مردم عادی نیست، زیرا دائماً متوجه می‌شوند که قدرت خرید آنها کم شده است. هرچند که دلالان و سفته‌بازان برخی بازارها با هوشمندی از تورم سود می‌برند، اما کاهش توان خرید مردم در یک تورم بزرگ در نهایت ممکن است به آنها نیز آسیب وارد کند. در تورم ارزش دارایی‌های مردم عادی بیشتر می‌شود.
مثلاً ممکن است خانه‌ای که تا سال گذشته 100 هزار دلار ارزش داشته ظرف یک سال به 200 هزار دلار برسد، اما برای یک فرد عادی این ارزش واقعی نیست، زیرا 200 هزار دلاری که به دست می‌آورد ارزش خریدی به مراتب کمتر از 100 هزار دلار سال گذشته دارد. در اقتصادهای سالم داشتن تورم بین 2 تا 2.5 درصد برای رشد اقتصادی مناسب است. ما در ادامه به صورت خلاصه‌وار مزایا و معایب نرخ تورم را اشاره خواهیم کرد.
مزایا نرخ تورم
مزایا نرخ تورم عبارت اند از:
- منجر به ارزش فروش مجدد دارایی‌ها می‌شود؛
- اندازه مناسب تورم باعث رشد اقتصادی است.
معایب نرخ تورم
معایب نرخ تورم در بازار شامل موارد زیر می شوند:
- هزینه‌های خرید دائماً بالا می‌رود؛
- تورم طولانی آسیب‌های جدی اقتصادی و اجتماعی به همراه دارد؛
- به صورت مداوم قدرت خرید مردم کاهش پیدا می‌کند.
آنچه در مقاله نرخ تورم خواندیم:
تورم یک نوع افزایش قیمت است که در بلند مدت سبب کاهش قدرت خرید از سوی مردم می‌شود. به طور طبیعی در آمریکا تورم سالیانه 2% است که تورم مناسب برای اقتصاد است. کشوری مانند ژاپن دارای تورم منفی است که عموماً 1- درصد است و چون ژاپن نرخ تولید اقتصادی بالایی نسبت به جمعیتش دارد، امکان کنترل نرخ تورم سخت شده و دائماً دارایی‌ها در حال ارزان شدن هستند. بانک مرکزی با انجام سیاستهای پولی و مالی در پی کنترل تورم هستند. تورم بلند مدت آسیب‌های اقتصادی بسیار شدیدی به بازارها وارد می‌کند که طبقه کارگر و کارمند جامعه بیشترین آسیب را از آن خواهند دید. عدم ثبات در نرخ تورم سبب می‌شود تا ثبات تولید و اقتصادی به شدت کاهش پیدا کند و مردم نسبت به آینده اقتصادی کشور، اطمینان خود را از دست می‌دهند.
سوالات متداول
به طور کلی سه نوع تورم وجود دارد که شامل تورم تقاضا، تورم هزینه و تورم داخلی است که ممکن است حتی هم زمان با هم نیز رخ بدهند.
وجود تورم برای رشد اقتصادی لازم است اما میزان استاندارد آن 2 تا 2.5% است و بیشتر شدن تورم سالانه از این نرخ سبب فروپاشی اقتصادی در بلند مدت می‌شود.
سیاست گذاران پولی و مالی مانند بانکهای مرکزی مسئول اصلی کنترل تورم در هر کشوری هستند زیرا با ارائه سیاستهای پولی و مالی میتوانند نرخ تورم را کنترل کنند.
محتوای این بخش صرفاً جنبه تحلیلی و اطلاع‌رسانی دارد و نباید به عنوان توصیه سرمایه‌گذاری یا سیگنال معاملاتی تلقی شود. مسئولیت تمامی معاملات و تصمیمات مالی بر عهده خود فرد است و این مجموعه هیچ‌گونه مسئولیتی در قبال سود یا زیان احتمالی شما نخواهد داشت.
