معرفی معروف ترین استیبل کوین های غیر متمرکز استیبل کوین غیر متمرکز نوعی ارز دیجیتال با ارزش ثابت است که برخلاف مدلهای متمرکز مانند تتر (USDT)، توسط شرکت یا نهاد خاصی کنترل نمی‌شود. این استیبل کوین‌ها برای ثبات قیمت از قراردادهای هوشمند و مکانیزم‌های الگوریتمی بهره برده و معمولاً با داراییهای دیگر در بلاکچین تضمین می‌شوند.
این ساختار مزایایی مثل شفافیت بیشتر، مقاومت در برابر دخالت خارجی و بی‌نیازی از نهاد مرکزی را فراهم می‌کند. لیست بهترین استیبل کوین های غیر متمرکز شامل این موارد است:
دای (MakerDAO) فرکس (FRAX) یواس‌دی‌دی (USDD) یو‌اس‌دی‌ایکس (USDX) سی‌یو‌اس‌دی (CUSD) ال‌یواس‌دی (LUSD) ای‌ام‌پی‌ال (AMPL) جی‌اچ‌او (GHO) اس‌یو‌اس‌دی (sUSD) در ادامه ویژگی‌ها، مزایا و محدودیتهای هر کدام از این استیبل کوین‌ها را توضیح می‌دهیم.
دای (MakerDAO) DAI استیبل کوین مبتنی بر بلاکچین اتریوم است که توسط سازمان MakerDAO مدیریت میشود
DAI استیبل کوین مبتنی بر بلاکچین اتریوم است که توسط پروتکل Maker و سازمان خودگردان غیرمتمرکز MakerDAO مدیریت میشود. ارزش DAI به دلار آمریکا وابسته شده اما نکته کلیدی اینجاست که این وابستگی نه از طریق ذخایر دلاری، بلکه با ترکیبی از سایر رمزارزها تامین میشود.
این استیبل کوین غیر متمرکز بر اساس مفهوم وثیقه‌گذاری چندگانه (Multi-Collateral) طراحی شده است. در این سیستم برای ضرب هر توکن جدید DAI باید رمزارزهای دیگری در یک قرارداد هوشمند واریز شوند. مبلغ وثیقه بیشتر از مقدار مورد نیاز برای ایجاد DAI است تا از نوسانات قیمت جلوگیری شود. مثلا برای صدور ۱۰۰ واحد DAI، باید وثیقه‌ای به ارزش ۱۳۰ دلار از اتریوم (ETH)، بت (BAT)، یو‌اس‌دی کوین (USDC) یا چندین رمزارز دیگر تامین شود.
سیستم وثیقه‌گذاری چندگانه DAI را در برابر نوسانات بازار مقاوم‌تر می‌کند. برای درک بهتر باید بین دای چند وثیقه‌ای و تک وثیقه‌ای (Single-Collateral) تمایز قائل شویم. نسخه اولیه این توکن SAI بود که فقط از اتریوم به عنوان وثیقه پشتیبانی می‌کرد و فاقد سود پس‌انداز هم بود. اما حالا دارندگان DAI از پس‌انداز توکنهای خود کسب سود می‌کنند.
فرایندهای عرضه و سوزاندن توکنهای این استیبل کوین غیر متمرکز توسط قراردادهای هوشمند مبتنی بر اتریوم مدیریت و به صورت عمومی ثبت می‌شوند. بدین ترتیب کل سیستم شفاف‌تر شده و در برابر فساد مقاوم‌تر خواهد بود.
دیگر نکته قابل توجه سیستم مدیریت کاملا دموکراتیک DAI است. همه تصمیمات مربوط به این استیبل کوین غیر متمرکز از جمله توسعه نرم‌افزار از طریق رأی‌گیری مستقیم شرکت‌کنندگان در اکوسیستم انجام میشود. این روش مدیریتی در مقایسه با سیستم متمرکز، قدرت بیشتری به کاربران داده و مانع از تمرکز تصمیم‌گیری در دست عده‌ای خاص میشود.
فرکس (FRAX) FRAX اولین استیبل کوین غیر متمرکز با مدل کسری-الگوریتمی
FRAX بر بستر اتریوم فعال است و به عنوان اولین استیبل کوین غیر متمرکز با مدل کسری-الگوریتمی (Fractional-Algorithmic) شناخته میشود. ارزش فرکس به دلار آمریکا وابسته است، اما برخلاف بسیاری از استیبل کوین‌ها بخشی از عرضه آن توسط وثیقه و بخشی دیگر توسط الگوریتم‌ها تنظیم میشود.
در این مدل نسبت وثیقه‌گذاری الگوریتم به قیمت بازار FRAX بستگی دارد. اگر قیمت FRAX از یک دلار بیشتر شود، پروتکل نسبت وثیقه را کاهش میدهد و اگر قیمت کمتر از یک دلار شود، نسبت وثیقه افزایش می‌یابد. این سازوکار هوشمند به فرکس اجازه میدهد تا ثبات قیمتی داشته و به کاربرانی که در حاکمیت شبکه مشارکت می‌کنند، پاداش دهد.
پروتکل فرکس دو توکن اصلی دارد: استیبل کوین غیر متمرکز FRAX با ارزش نزدیک به یک دلار و توکن حاکمیتی FXS که کارمزدها، درآمدها و ارزش اضافی وثیقه را مشخص می‌کند.
دارندگان FXS می‌توانند در تصمیم‌گیری‌های پروتکل مشارکت کنند و از کارمزدها و درآمدهای اضافی بهره‌مند شوند. این مدل، انگیزه‌ای قوی برای مشارکت‌کنندگان ایجاد می‌کند. بیش از ۶۰درصد از توکنهای FXS بهصورت تدریجی و طی چند سال در اختیار تأمین‌کنندگان نقدینگی و کاربران دیفای قرار می‌گیرد تا توزیع‌پذیری پروتکل تقویت شود.
پروتکل FRAX از اوراکل‌های زنجیره‌ای مانند یونی‌سواپ و چین‌لینک برای دریافت داده‌های قیمتی استفاده می‌کند تا دقت و شفافیت سیستم افزایش یابد. اوراکل‌ها واسطه‌هایی هستند که داده‌های واقعی را به بلاکچین منتقل می‌کنند.
یواس‌دی‌دی (USDD) استیبل کوین USDD توسط سازمان خودگردان غیرمتمرکز Tron DAO عرضه شده و به لطف این شبکه از سرعت تراکنش بسیار بالایی برخوردار است. از این استیبل کوین غیر متمرکز می‌توان برای پرداخت، معامله، سپرده‌گذاری و حفظ ارزش دارایی‌ها در برابر تورم بهره برد.
ثبات USDD از طریق وثیقه‌گذاری بیش از حد تضمین میشود. به این معنا که ارزش داراییهای بیت کوین، اتریوم و ترون در خزانه Tron DAO همیشه بیشتر از ارزش کل واحدهای USDD در گردش است. همین رویکرد باعث شده کاربران به این رمزارز اعتماد بالایی داشته باشند.
صدور و بازخرید USDD از طریق قراردادهای هوشمند در شبکه ترون انجام میشود. این امر امکان انجام تراکنش‌های سریع و امن را فراهم کرده و به شفافیت در پلتفرم USDD منجر میشود. همچنین به کاربران اجازه میدهد در استخرهای استیکینگ مشارکت کنند.
مدیریت USDD توسط جامعه‌ای غیرمتمرکز انجام شده و Tron DAO تنها مسئولیت حفظ ارزش و ثبات نرخ تبدیل را بر عهده دارد. این نهاد به عنوان وام‌دهنده، تنظیم‌کننده نرخ بهره و مدیر نقدینگی عمل کرده و سیاست‌های پولی و ارزی را اجرا می‌کند. هدف اصلی Tron DAO محافظت از اکوسیستم ترون در برابر بحران‌های اقتصادی و نوسانات شدید بازار است.
مجموع این مزایا در کنار هزینه بسیار پایین تراکنش‌ها و کارمزدهای ناچیز، USDD را به یک استیبل کوین غیر متمرکز جذاب و با پشتوانه قوی تبدیل کرده است.
یو‌اس‌دی‌ایکس (USDX) پشتوانه usdx داراییهای دیجیتال است
USDX استیبل کوین غیر متمرکز و بومی پلتفرم «کاوا» (Kava) است که به عنوان قلب تپنده اکوسیستمی به همین نام عمل می‌کند. برخلاف استیبل کوینهای سنتی که ارزش خود را تنها به یک ارز فیات مانند دلار وابسته می‌کنند، USDX به مجموعه‌ای از داراییهای دیجیتال وابسته است. این تنوع در پشتوانه ریسک تمرکز بر یک دارایی خاص را کاهش داده و ثبات بیشتری را برای کاربران فراهم می‌کند.
یکی از ویژگی‌های برجسته USDX ادغام عمیق آن با اکوسیستم کاوا است. کاربران می‌توانند داراییهای دیجیتال متنوعی را به‌عنوان وثیقه در پلتفرم سپرده‌گذاری کرده و در ازای آن توکنهای USDX تولید کنند. این مکانیزم تضمین می‌کند که USDX همواره بیش از حد نیاز وثیقه‌گذاری شده و دچار سقوط قیمتی نخواهد شد.
به‌علاوه کاوا با بهره‌گیری از بلاکچین مبتنی بر شبکه کازماس (Cosmos) و الگوریتم اجماع Tendermint امنیت و مقیاس‌پذیری بالایی را ارائه میدهد. این الگوریتم هر نوع توافق را به رضایت دو سوم ولیدیتورها مشروط کرده که احتمال دستکاری در شبکه را به حداقل می‌رساند.
USDX به لطف همکاری استراتژیک با بازیگران بزرگ صنعت کریپتو از جمله بایننس، فایربلاکس (Fireblocks)، استارگیت (Stargate)، کوین‌بیس (Coinbase) و بیت‌گو (Bitgo) به نقدینگی قابل‌توجهی دست یافته است. این مشارکت دسترسی به ۱۰۰ میلیارد دلار USDT و ۱۰ میلیارد دلار رمزارز WBTC را فراهم کرده است.
ادغام بلاکچین کاوا با دارایی‌ها و پلتفرم‌های متعدد، اقدامات امنیتی قوی و راه‌حل‌های نوآورانه USDX را به یک فناوری جامع و همه‌کاره برای امور مالی تبدیل کرده است.
سی‌یو‌اس‌دی (CUSD) استیبل کوین غیر متمرکز Celo Dollar یا CUSD بر پایه بلاکچین سلو (Celo) و برای پرداخت‌های سریع و ارزان در سراسر جهان به ویژه مناطق توسعه نیافته طراحی شده است.
شبکه سلو که یک بلاکچین لایه دوم مبتنی بر اتریوم است، با تکیه بر پروتکل‌های غیرمتمرکز امکان اجرای مکانیزم‌های مالی نوآورانه مانند درآمد پایه همگانی (UBI) را فراهم می‌کند. CUSD به‌عنوان استیبل کوین غیر متمرکز و بومی این شبکه، از قراردادهای هوشمند برای حفظ ارزش خود استفاده کرده و از طریق مکانیزم‌های خودکار، عرضه و تقاضا را تنظیم می‌کند تا ارزش آن همواره حدود یک دلار باقی بماند.
یکی از جنبه‌های فنی برجسته CUSD طراحی خاص شبکه سلو برای دسترسی آسان از طریق تلفن‌های همراه است. برخلاف بسیاری از بلاکچین‌ها که نیازمند سخت‌افزارهای پیچیده یا دانش فنی بالا هستند، سلو به کاربران اجازه میدهد فقط با نصب یک اپلیکیشن موبایل به اکوسیستم مالی غیرمتمرکز متصل شوند.
علاوه بر این، سلو از الگوریتم اجماع اثبات سهام (Proof of Stake) بهره می‌برد که نه‌تنها انرژی کمتری نسبت به اثبات کار (Proof of Work) مصرف می‌کند، بلکه مقیاس‌پذیری و سرعت بالایی را نیز فراهم می‌آورد.
کاربردهای CUSD در دنیای واقعی نیز قابل‌توجه هستند. این استیبل کوین غیر متمرکز به‌عنوان ابزاری برای پرداخت‌های روزمره، انتقال وجه بین‌المللی و حتی ذخیره ارزش در مناطق با تورم بالا استفاده میشود.
CUSD امکان ادغام با داراییهای دنیای واقعی را نیز فراهم می‌کند؛ مثلا می‌توان املاک یا کالاها را توکنیزه کرده و در اکوسیستم دیفای به کار گرفت. این قابلیت پلی بین امور مالی سنتی و غیرمتمرکز ایجاد کرده و CUSD را به یکی از پیشگامان این حوزه تبدیل می‌کند.
پروتکل‌های امنیتی پیشرفته سلو مانند رمزنگاری قوی و ممیزی‌های منظم اعتماد کاربران را به این استیبل کوین غیر متمرکز افزایش داده است. در مجموع این استیبل کوین غیر متمرکز با ترکیب فناوری پیشرفته و ماموریت‌های اجتماعی نمونه‌ای برجسته از پتانسیل بلاکچین در حل مشکلات دنیای واقعی است.
ال‌یواس‌دی (LUSD) استیبل کوین lusd برای دریافت وام با بهره مناسب
استیبل کوین غیر متمرکز LUSD یک توکن استاندارد ERC-20 است که بر بستر بلاکچین اتریوم فعالیت می‌کند. این بلاکچین از الگوریتم اجماع اثبات سهام بهره می‌برد و ولیدیتورها با سپرده‌گذاری ۳۲ اتریوم، در فرآیند تأیید تراکنش‌ها مشارکت می‌کنند. این ساختار نه‌تنها امنیت بالایی را برای LUSD فراهم می‌کند، بلکه مقیاس‌پذیری و کارایی شبکه را نیز بهبود می‌بخشد.
استیبل کوین غیر متمرکز LUSD محصول پروتکل لیکویتی (Liquity) است که با هدف ارائه وام‌های بدون بهره و کارآمد طراحی شده است. این استیبل کوین با ارزش معادل یک دلار آمریکا به کاربران اجازه میدهد تا در ازای وثیقه‌گذاری اتریوم (ETH)، وام‌هایی در قالب LUSD دریافت کنند.
برخلاف بسیاری از سیستم‌های وام‌دهی که نیازمند بازپرداخت بهره بالا یا متغیر هستند، در این پلتفرم خبری از بهره بالا نیست و کارمزد یکبار دریافت میشود. حداقل نسبت وثیقه به وام در این سیستم ۱۱۰ درصد است، به این معنا که ارزش وثیقه باید حداقل ۱۰ درصد بیشتر از مقدار وام دریافتی باشد. این مکانیزم تضمین می‌کند که LUSD پشتوانه مالی قوی داشته و ارزش خود را حفظ کند.
یکی از ویژگی‌های برجسته LUSD امکان بازخرید آن در هر زمان با ارزش اسمی برابر با وثیقه اصلی است. این ویژگی به کاربران اطمینان میدهد که حتی در شرایط نوسانات شدید بازار، ارزش دارایی آنها محفوظ می‌ماند.
پروتکل لیکویتی برای تضمین وام‌ها از استخر ثبات (Stability Pool) استفاده می‌کند که دارایی آن توسط کاربران تأمین میشود. کاربران می‌توانند توکنهای LUSD خود را در این استخر سپرده‌گذاری کنند تا به‌عنوان پشتوانه‌ای برای بازپرداخت بدهی‌های احتمالی عمل کند. در ازای این مشارکت هم پاداش‌هایی به شکل توکن LQTY دریافت می‌کنند.
آنچه که LUSD را از سایر استیبل کوینهای غیرمتمرکز متمایز می‌کند، رویکرد منحصربه‌فرد آن در مدیریت هزینه‌ها و ثبات است. برخلاف پروتکل‌هایی مانند میکردائو که از نرخ بهره متغیر برای تنظیم عرضه و تقاضا استفاده می‌کنند، لیکویتی از کارمزدهای یک‌باره برای مدیریت پویایی وام‌ها بهره می‌برد.
این کارمزدها بهصورت خودکار و بر اساس میزان برداشت‌ها تنظیم می‌شوند. مثلا اگر تعداد برداشت‌ها افزایش یابد، کارمزد وام هم بالا می‌رود تا از برداشت بیش از حد جلوگیری شود.
از نظر نقدینگی هم پروتکل لیکویتی توانسته اعتماد خوبی در میان کاربران برای خود دست‌وپا کند. در زمان نگارش این متن ارزش کل قفل‌شده (TVL) این پروتکل به حدود ۶۵۰ میلیون دلار رسیده که نشان‌دهنده پذیرش گسترده آن بین معامله‌گران و کاربران حرفه‌ای است.
ای‌ام‌پی‌ال (AMPL) استیبل کوین غیر متمرکز Ampleforth که با نماد AMPL شناخته میشود، یکی از پروژه‌های جدید در حوزه ارزهای دیجیتال است. ویژگی منحصربه‌فرد AMPL مفهومی به نام «سهم ثابت» است. برخلاف ارزهای دیجیتال معمولی که تعداد توکنهای هر کاربر ثابت است، در Ampleforth کاربران مالک درصدی ثابت از کل توکنهای در گردش هستند.
هر زمان پروتکل تشخیص دهد قیمت AMPL بیش از حد بالا یا پایین است، عرضه در گردش طی فرآیند Rebase تغییر خواهد کرد. اگر قیمت AMPL بالاتر از ۱.۰۶ دلار باشد، عرضه افزایش یافته و اگر کمتر از ۰.۹۶ دلار شود، عرضه کاهش می‌یابد. این تغییرات به‌طور خودکار در موجودی کیف‌پول‌های کاربران اعمال میشود، اما درصد مالکیت آنها از کل عرضه ثابت باقی می‌ماند.
استیبل کوین غیر متمرکز AMPL به عنوان یک توکن ERC-20 از امنیت بالای بلاکچین اتریوم بهره برده و از شبکه غیر متمرکز اوراکل‌ها برای دریافت داده‌های قیمتی استفاده می‌کند.
در ابتدا Ampleforth تنها از اوراکل‌های خود برای دریافت داده‌های قیمتی استفاده می‌کرد، اما از دسامبر ۲۰۱۹ اوراکل‌های چین‌لینک را هم به این فرآیند اضافه کرد تا از تمرکز داده‌ها جلوگیری کند. در حال حاضر برای بهبود هرچه بیشتر فرآیند Rebase از داده‌های چندین تجمیع‌کننده استفاده میشود.
در مجموع مزایایی مثل فناوری پیشرفته، حاکمیت غیرمتمرکز، عرضه شفاف و قابلیت‌های گسترده، استیبل کوین غیر متمرکز AMPL را به گزینه‌ای جذاب برای سرمایه‌گذاری و معامله تبدیل می‌کند.
جی‌اچ‌او (GHO) استیبل کوین GHO با فناوری پیشرفته و حاکمیت غیرمتمرکز
استیبل کوین غیر متمرکز GHO به طور کامل در دل اکوسیستم Aave ریشه دوانده که از بازیگران اصلی حوزه دیفای به شمار می‌رود. این استیبل کوین روی شبکه اصلی اتریوم ایجاد شده و کاربران با وثیقه قرار دادن دارایی‌هایی مانند اتریوم یا توکن AAVE، اقدام به ضرب این استیبل کوین می‌کنند. GHO هم از رویکرد وثیقه‌گذاری مازاد پیروی می‌کند و همیشه ارزش کل وثیقه‌های قفل‌شده برای ضرب توکن جدید از حجم توکنهای در گردش بیشتر است.
یکی از ویژگی‌های برجسته GHO مدیریت غیرمتمرکز آن توسط سازمان خودمختار Aave DAO است. این سازمان مسئول تنظیم عرضه، مدیریت ریسک‌ها و تعیین نرخ بهره است. دارندگان توکن AAVE از طریق رأی‌گیری در مورد آینده و سیاست‌های این استیبل کوین غیر متمرکز تصمیم‌گیری می‌کنند.
یکی دیگر از جنبه‌های جالب توجه GHO نحوه مدیریت درآمدهای حاصل از بهره است. برخلاف سایر دارایی‌ها در Aave که بهره پرداختی وام‌گیرندگان به تأمین‌کنندگان نقدینگی تعلق می‌گیرد، بهره‌ای که کاربران برای وام گرفتن GHO پرداخت می‌کنند، به خزانه Aave DAO واریز میشود. این سازوکار به رشد و پایداری بلندمدت اکوسیستم کمک می‌کند.
از نظر امنیتی این استیبل کوین غیر متمرکز از زیرساخت قدرتمند پروتکل Aave بهره می‌برد. قراردادهای هوشمند آن به دقت بازبینی و حسابرسی شده‌اند تا ریسک آسیب‌پذیری‌ها به حداقل برسد. شفافیت عملیات نیز در سطح بالایی قرار دارد و همه می‌توانند وضعیت وثیقه‌ها و مقدار GHO تولید شده را بر روی بلاکچین رصد کند.
علاوه بر این ویژگی‌هایی مانند Flashmint Facilitator به کاربران و توسعه‌دهندگان اجازه میدهد تا در کسری از ثانیه و بدون نیاز به وثیقه اولیه (در قالب یک تراکنش اتمیک) GHO ضرب کنند که کاربردهای متعددی برای آربیتراژ و سایر استراتژی‌های دیفای دارد.
امکان انتقال GHO به سایر شبکه‌های بلاکچینی (بریج) نیز در نقشه راه دیده شده اما نیازمند تأیید حاکمیتی Aave DAO خواهد بود. در مجموع GHO نمونه‌ای برجسته از یک استیبل کوین غیر متمرکز است که با ادغام عمیق در پروتکل‌های دیفای معتبر ترکیبی از ثبات، انعطاف‌پذیری و مدیریت جامعه‌محور را ارائه میدهد.
اس‌یو‌اس‌دی (sUSD) sUSD نمونه‌ای از یک استیبل کوین غیر متمرکز قدرتمند است
پروتکل Synthetix یک بازیگر کلیدی دیگر در فضای دیفای است که بر ایجاد و معامله داراییهای مصنوعی (Synths) تمرکز دارد. داراییهای مصنوعی توکن‌هایی بر بستر بلاکچین هستند که قیمت‌شان از یک دارایی در دنیای واقعی یا یک ارز دیجیتال دیگر پیروی می‌کند. در قلب این اکوسیستم استیبل کوین غیر متمرکز sUSD قرار دارد که با ارزش ثابت معادل یک دلار به عنوان واحد محاسبه و ابزار مبادله در این پلتفرم عمل می‌کند
سازوکار sUSD بر پایه وثیقه‌گذاری با توکن بومی پروتکل یعنی SNX استوار است. کاربرانی که مایل به ضرب sUSD هستند، باید چند برابر آن توکن SNX را در قرارداد هوشمند Synthetix استیک کنند. این نسبت وثیقه‌گذاری بالا به عنوان سپری در برابر نوسانات قیمت SNX عمل کرده و به حفظ پایداری sUSD کمک می‌کند.
کاربران در ازای استیک کردن SNX و تولید sUSD کارمزدهای معاملاتی پلتفرم Synthetix و پاداش‌های تورمی SNX را دریافت می‌کنند که انگیزه‌ای قوی برای مشارکت در سیستم ایجاد می‌کند.
یکی از ارکان‌های فنی sUSD و کل اکوسیستم Synthetix استفاده از شبکه اوراکل‌های غیرمتمرکز چین‌لینک است. از آنجایی که sUSD و سایر داراییهای مصنوعی باید قیمت دارایی مرجع خود را با دقت دنبال کنند، نیاز به یک منبع قابل اعتماد و مقاوم در برابر دستکاری برای دریافت داده‌های قیمتی از دنیای خارج از بلاکچین وجود دارد. چین‌لینک این نقش حیاتی را ایفا می‌کند و با تجمیع داده از منابع متعدد و بکارگیری شبکه‌ای از نودهای غیرمتمرکز، قیمت‌های دقیق و به‌روزی را به قراردادهای هوشمند ارائه می‌کند.
نقدینگی بالای این استیبل کوین غیر متمرکز در استخر پلتفرم‌هایی مانند Curve آن را به گزینه محبوب معامله‌گرانی تبدیل کرده که به دنبال معامله با اسلیپیج کم بین استیبل کوینهای مختلف هستند.
صرافی غیرمتمرکز خود Synthetix (و پلتفرم‌های مبتنی بر آن مانند Kwenta) هم به کاربران اجازه میدهد تا sUSD را به طور مستقیم، با نقدینگی نامحدود و بدون اسلیپیج با سایر داراییهای مصنوعی (مانند sETH, sBTC و…) مبادله کنند. علاوه بر این، sUSD در پروتکل‌های وام‌دهی مانند Aave و Compound نیز کاربرد دارد و در استراتژی‌های کشت سود و تامین نقدینگی نقش ایفا می‌کند.
sUSD نمونه‌ای قدرتمند از یک استیبل کوین غیر متمرکز است که نه تنها پایداری قیمت را فراهم می‌کند، بلکه چرخ‌دنده‌های اکوسیستم دیفای را به حرکت در می‌آورد.
تفاوت استیبل کوین متمرکز و غیرمتمرکز قلمرو استیبل کوینهای متمرکز و غیر متمرکز در نگاه اول بسیار شبیه هم است اما زیر این پوسته دو دنیای متفاوت قرار دارند. تفاوت این توکن‌ها تنها به پشتوانه آنها محدود نیست و از نظر میزان شفافیت، ساختار کنترل و ریسک‌های ذاتی تفاوت‌های عمیقی دارند.
درک این تفاوت‌ها برای هر کاربری که می‌خواهد آگاهانه در این اکوسیستم قدم بردارد، از یک معامله‌گر روزانه گرفته تا سرمایه‌گذار بلندمدت یا حتی توسعه‌دهنده دیفای حیاتی است. در ادامه می‌بینیم تفاوت‌های اصلی این دو نوع استیبل کوین چیست؟
مالکیت و کنترل اساسی‌ترین تفاوت بین این دو نوع استیبل کوین در پاسخ به این پرسش نهفته است: «چه کسی یا چه چیزی کنترل را در دست دارد؟». استیبل کوین متمرکز همانطور که از نامش پیداست، توسط نهاد مرکزی (یک شرکت، بنیاد یا کنسرسیوم) صادر و مدیریت میشود.
شرکت‌هایی مانند Tether (مالک USDT) یا Circle (مالک USDC) نمونه‌های بارز آن هستند. این نهادها مسئولیت حفظ پشتوانه، صدور توکنهای جدید، بازخرید آنها و نظارت بر کل سیستم را بر عهده دارند. مهم‌تر از همه قدرت و اختیار کامل برای مسدود کردن حساب‌ها، بلوکه کردن تراکنش‌ها و قرار دادن آدرس‌ها در لیست سیاه را دارند، مشابه کاری که بانک‌ها در سیستم مالی سنتی انجام می‌دهند.
در مقابل کنترل استیبل کوین غیر متمرکز نه در دست یک شرکت، بلکه در دل پروتکل و کدهای نوشته شده در قالب قراردادهای هوشمند نهفته است. بنابراین هیچ نهاد مرکزی نمی‌تواند به‌تنهایی حساب‌ها را مسدود کند یا جلوی تراکنش‌ها را بگیرد. قدرت اینجا توزیع‌شده و مبتنی بر کدها و نظر کاربران است.
پشتوانه دارایی استیبل کوین متمرکز ارزش خود را به کمک ارزهای فیات، اوراق قرضه دولتی، اوراق تجاری و سایر داراییهای سنتی حفظ می‌کند. کاربران باید به نهاد صادرکننده و گزارش‌های حسابرسی آن اعتماد کنند که به ازای هر توکن صادر شده، دارایی معادل آن در ذخایر نگهداری میشود. ماهیت و ترکیب دقیق این ذخایر همیشه به صورت کاملاً شفاف و آنی در دسترس عموم نیست.
استیبل کوین غیر متمرکز به وثیقه‌های دیجیتال یا الگوریتم‌ها تکیه می‌کند. مدل رایج «بیش‌وثیقه‌گذاری» است؛ یعنی کاربران برای تولید مقدار مشخصی استیبل کوین غیر متمرکز باید ارزهای دیجیتال دیگری را با ارزش بالاتر در یک قرارداد هوشمند قفل کنند. این وثیقه به صورت شفاف روی بلاکچین قابل مشاهده و راستی‌آزمایی است.
شفافیت چالش اساسی استیبل کوینهای متمرکز شفافیت محدود آن‌هاست. هر چند آنها در بهترین صرافی ارز دیجیتال لیست شده‌اند اما کاربر در مورد پشتوانه چاره‌ای ندارد جز اینکه به گزارش‌ها و گواهی‌های حسابرسی منتشر شده توسط خود شرکت اعتماد کند. این گزارش‌ها گاهی جزئیات کامل و ترکیب لحظه‌ای ذخایر را فاش نمی‌کنند. امکان مشاهده مستقیم جریان ورود و خروج داراییهای پشتیبان یا وضعیت لحظه‌ای ذخایر برای عموم نیز وجود ندارد.
از طرف دیگر، استیبل کوین غیر متمرکز از شفافیت بسیار بالاتری برخوردار است. وضعیت وثیقه قراردادهای هوشمند و فرآیندهای صدور و بازخرید روی بلاکچین عمومی منتشر میشود. از این‌رو همه می‌توانند در هر لحظه وضعیت وثیقه‌ها، مقدار توکنهای در گردش و سلامت کلی سیستم را به صورت مستقل راستی‌آزمایی کند. همچنین تمام تراکنش‌ها و منطق پشت قراردادهای هوشمند عمومی و قابل بازبینی است.
ریسک نظارتی کاربران ایرانی به خاطر تحریم‌ها زیر ذره‌بین نهادهای قانون‌گذار هستند و از این‌رو چگونگی تعامل یک استیبل کوین با نهادهای قانون‌گذار برای ما از بقیه مهم‌تر است. از این نظر بین استیبل کوین غیر متمرکز و متمرکز تفاوت‌های مهمی وجود دارد.
استیبل کوین متمرکز به خاطر داشتن یک نهاد مرکزی مشخص در معرض قوانین و مقررات مالی دولت‌ها قرار دارد. قانون‌گذاران می‌توانند این شرکت‌ها را ملزم به رعایت قوانین ضد پول‌شویی و احراز هویت (KYC) کنند، آنها را جریمه کنند، فعالیتشان را محدود سازند یا حتی دستور مسدود کردن دارایی‌ها را صادر کنند.
استیبل کوین غیر متمرکز اما به دلیل ماهیت توزیع‌شده و نبود نهاد مرکزی، در برابر چنین دخالت‌هایی بسیار مقاوم‌تر است. در واقع نهادهای نظارتی برای کنترل آنها باید کل شبکه را هدف قرار دهند که بسیار دشوار است. البته این به معنای ریسک صفر نیست و قوانین جدید می‌توانند استفاده از این دارایی‌ها را محدود کرده یا الزاماتی را برای توسعه‌دهندگان و کاربران آنها ایجاد کنند.
ثبات ارزش هدف اصلی هر استیبل کوینی ثبات ارزش است، اما سازوکارهای دستیابی به این هدف متفاوت است. در مدلهای متمرکز ثبات قیمت از طریق خرید و فروش مستقیم توکن‌ها توسط شرکت صادرکننده انجام میشود. وقتی قیمت افزایش می‌یابد، توکنهای بیشتری منتشر میشود و در صورت کاهش قیمت، توکن‌ها از بازار جمع‌آوری می‌شوند.
ثبات قیمت در استیبل کوین غیر متمرکز به طراحی پروتکل، کیفیت اوراکل‌ها و نسبت وثیقه‌گذاری بستگی دارد. یک استیبل کوین غیر متمرکز با وثیقه بالا و مدیریت ریسک مناسب، کاملا پایدار خواهد بود. تجربه نشان داده در شرایط بحرانی بازار استیبل کوینهای الگوریتمی ریسک بسیار بالاتری نسبت به مدلهای وثیقه‌ای دارند.
دسترسی و حریم خصوصی از نظر دسترسی استیبل کوینهای متمرکز محدودیت بیشتری دارند. در این اکوسیستم‌ها دسترسی مستقیم برای صدور یا بازخرید گاهی نیازمند طی کردن فرآیند KYC و احراز هویت کاربر است.
در مدلهای غیرمتمرکز اما هرکس فقط با یک کیف پول ارز دیجیتال می‌تواند بدون نیاز به احراز هویت استیبل کوین غیر متمرکز را بخرد، بفروشد یا برای دیگران ارسال کند.
در زمینه حریم خصوصی هر دو نوع استیبل کوین محدودیت‌هایی دارند. تراکنش توکنهای متمرکز روی بلاکچین قابل رهگیری است و شرکت‌های صادرکننده نیز اطلاعات کاربران را جمع‌آوری می‌کنند. استیبل کوین غیر متمرکز هم روی بلاکچین‌های عمومی مانند اتریوم فعالیت می‌کنند که در آنها تراکنش‌ها شفاف است، هرچند به هویت واقعی افراد متصل نیست.
ریسک سیستمی در استیبل کوینهای متمرکز ریسک اصلی مربوط به مدیریت داراییهای پشتوانه است. اگر شرکت صادرکننده دارایی کافی برای پشتیبانی از توکنهای در گردش نداشته باشد، خطر سقوط ارزش و بحران اعتماد وجود دارد. برای مثال سقوط استیبل کوین TerraUSD که با وجود ادعای الگوریتمی بودن به نهاد مرکزی وابسته بود، نمونه‌ای از این ریسک است که منجر به نابودی میلیاردها دلار سرمایه شد.
در استیبل کوین غیرمتمرکز ریسک‌های سیستمی بیشتر به مکانیسم‌های فنی و الگوریتمی مربوط میشود. آسیب‌پذیری قراردادهای هوشمند، حملات سایبری یا نوسانات شدید بازار می‌تواند سیستم را تحت فشار بگذارد. در مورد توکنهای مبتنی بر وثیقه هم سقوط ناگهانی ارزش پشتوانه می‌تواند باعث افت ارزش استیبل کوین شود.
مقیاس‌پذیری مقیاس‌پذیری به توانایی سیستم برای رشد و پذیرش تراکنش‌های بیشتر بدون افت کارایی اشاره دارد. استیبل کوینهای متمرکز در این زمینه عملکرد بهتری دارند. مثلا تتر روی بلاکچین‌های ترون، اتریوم و سولانا فعال است بنابراین دست کاربران را برای انتخاب شبکه باز می‌گذارد و کارمزد کمی هم دارد.
در مقابل استیبل کوین غیرمتمرکز با چالش‌های بیشتری در زمینه مقیاس‌پذیری مواجه است. به عنوان مثال دای که روی بلاکچین اتریوم فعالیت می‌کند، با محدودیتهای ذاتی این شبکه از جمله ظرفیت تراکنش و کارمزدهای بالا در زمان شلوغی شبکه روبرو است. البته راه‌حل‌های لایه دوم مانند آپتیمیزم و آربیتروم در حال بهبود این وضعیت هستند.
علاوه بر این پیچیدگی مکانیسم‌های استیبل کوین غیر متمرکز مثل وثیقه‌گذاری، نرخ بهره نگهداری و سیستم‌های حاکمیتی نیز مانعی برای پذیرش گسترده است.
