خانه > مقالات > مداخله ارزی چیست؟

مداخله ارزی چیست؟

مداخله ارزی همان‌طور که از نامش پیداست، به فعالیت‌های بانک مرکزی هر کشور گفته می‌شود که گاهی برای حفظ یا حتی کاهش ارزش پول ملی خود و ایجاد تغییرات اقتصادی انجام می‌شود. مداخله ارزی مسئله‌ای است که تصمیم‌گیرندگان در حوزه پولی-اقتصادی یک کشور برای تغییرات در شرایط اقتصادی اعمال می‌کنند. ما در این مقاله به صورت کامل شیوه مداخله ارزی را توضیح خواهیم داد.

مداخله ارزی چیست؟

مداخله ارزی چیست؟

مداخله ارزی یک فرایند بسیار حساس و خطرناک است که در برخی مواقع خاص به صورت عمده توسط بانک‌های مرکزی انجام می‌شود. برای مثال آمریکا، چین را به کاهش بیش از حد ارزش پول ملی خود برای به‌صرفه‌تر کردن صادرات متهم می‌کرد. اگر مداخله ارزی در یک کشور زیاد انجام شود، اطمینان بازار به پول ملی آن کشور از بین می‌رود و شرایط اقتصادی در آن کشور پیچیده‌تر می‌شود.

ارز ها در بازار های مالی نیز تاثیر گذار هستند. بازار فارکس دارای نمادهایی است که از دو طرف تشکیل شده‌اند. برای مثال نماد EUR/USD که ارزش یورو در برابر دلار را به ما می‌دهد. در این نماد به ارز اول در سمت چپ یعنی یورو (EUR) ارز پایه یا Base Currency گفته می‌شود. برای کسب اطلاعات بیشتر مقاله ارز پایه در فارکس چیست؟ را مطالعه کنید.

مداخلات ارزی در طول تاریخ
مداخله ارزی یک ابزار است که توسط بانک‌های مرکزی یا مقامات پولی برای تأثیرگذاری بر نرخ ارز خود استفاده می‌شود.

یکی از مهم‌ترین نمونه‌های مداخله ارزی در کشورمان ایران اتفاق می‌افتد. تقریباً ما تنها کشوری هستیم که چند نرخ ارز داریم، همچنین گاهی بانک مرکزی برای جلوگیری از کاهش ارزش پول ملی در برابر دلار، شروع به ارائه دلار در بازار می‌کند. عموماً مداخله ارزی با چنین اهدافی فقط درمان‌های کوتاه مدت است و در بلند مدت سبب ضربه‌های بزرگ به اقتصاد یک کشور می‌شود. کشورهایی که اقتصاد شفاف و پویایی را دارند به‌جز در دوره‌های کم و کوتاه مدت آن‌هم با تاثیرگذاری بسیار پایین، هیچ‌گاه مداخله ارزی در بازار انجام نمی‌دهند.

انواع مداخلات ارزی

انواع مختلفی از مداخله ارزی وجود دارد که بانک‌های مرکزی برای رسیدن به هدف مورد نظر خود، از آن‌ها استفاده می‌کنند که در ادامه آن‌ها را شرح خواهیم داد.

انواع مداخلات ارزی عبارت اند از:

  • مداخله خبری یا کلامی؛
  • مداخله عملی؛
  • مداخله ترکیبی؛
  • مداخله عقیم.

در ادامه هر یک از مداخله های ارزی را بررسی می کنیم:

مداخله خبری یا کلامی

در این مدل هیچ مسئله مالی رخ نمی‌دهد، بلکه بانک مرکزی با ارائه اخبار و پیش‌بینی‌ها از وضعیت اقتصادی سعی دارد تا دیتای مدنظر خود را به سرمایه‌گذاران و فعالان اقتصادی بدهد و در نتیجه ذهن بازار را به سمت عدد مد نظر خود هدایت کند.

مداخله عملی

در مداخله عملی، عملاً بانک مرکزی با ذخایر ارزی خود وارد بازار می‌شود و اقدام به خرید و فروش می‌کند. این نهاد چه بخواهد قیمت یک ارز را بالا بیاورد و چه پایین، در همان جهت خرید و فروش را با بلوک‌های مالی سنگین انجام می‌دهد تا بازار به قیمت مد نظر بانک برسد و سپس آنجا بازار را تثبیت می‌کند.

مداخله ترکیبی

مداخله ترکیبی یا هماهنگ به انجام مداخله عملی و کلامی به صورت همزمان اشاره دارد، مثلاً اگر بانک مرکزی می‌خواهد ارزش ارز خود را در برابر دلار بالا ببرد، شروع به انتشار اخبار خوب اقتصادی در راستای تقویت ارز ملی می‌کند و همزمان با کنترل قیمت ارز خود سعی می‌کند ارزش آن را حفظ کند.

مداخله عقیم

مداخله عقیم به مداخله‌ای گفته می‌شود که روی روند اقتصادی داخل کشور اثر نگذارد. فرض کنید در ایران، بانک مرکزی نگران افزایش قیمت دلار در برابر ریال است. برای جلوگیری از چنینی مسئله‌ای، ارز دلار را برای مثال با قیمت ارزان‌تر در بازار می‌فروشد تا به صورت همزمان بتواند ارزش دلار را در برابر پول ملی خود کم کند و ارزش پول ملی خود را بالا ببرد.

مداخله ارزی به دخالت بانک مرکزی در بازار گفته می‌شود که از طریق روش‌های مختلف سعی در کنترل نرخ ارز ملی دارد. بزرگ‌ترین مداخله ارزی در حال حاضر در ایران در جریان است که شاید بیش از 40 سال ادامه دارد و چالش‌های بزرگ اقتصادی را برای کشور ما ایجاد کرده است.

مداخلات ارزی در طول تاریخ

همان‌طور که گفتیم عموماً بانک‌های مرکزی این کار را یا بسیار کم انجام می‌دهند یا به صورت بسیار خرد و کوتاه مدت به چنین کاری دست می‌زنند. شاید بتوان بزرگ‌ترین و بلندمدت‌ترین مداخله ارزی را در خود کشور ایران دانست که نهایتاً به بی‌ثباتی اقتصادی می‌انجامد. چند مورد بسیار شاخص دیگر هم در جهان وجود دارد که بررسی خواهیم کرد.

مداخلات ارزی در طول تاریخ
مداخله ارزی که به عنوان مداخله در بازار ارز یا دستکاری ارز نیز شناخته می شود.

مثلاً در سال 2010 تا 2015 بانک مرکزی سوئیس قصد داشت از افزایش بیش از حد ارزش پول خود در برابر دلار جلوگیری کند، 5 سال کنترل ارز کار را بجایی رسانده بود که دیگر توان این کار از بانک مرکزی سوئیس خارج شد و در نهایت با متوقف کردن این مسئله در یک لحظه آنقدر ارزش فرانک سوئیس در برابر دلار، یورو و دیگر ارزهای خارجی افزایش یافت که به یک بحرانی اقتصادی جهانی تبدیل شد و در نهایت در کسری از ثانیه چندین بانک بین‌المللی بزرگ و حتی چند بروکر ورشکسته شدند.

همچنین در بین سال‌های 2021 تا 2022 به دلیل شرایط اقتصادی که در دوران کوید-19 رخ داد، بانک‌های مرکزی به شدت به دنبال مداخله ارزی رفتند و سعی داشتند ارزش ارز خود را در برابر سایر ارزها پایین‌تر نگه دارند تا صادرات توجیه بیشتری پیدا کند و همین مسئله پیامدهای اقتصادی را برای بازار اروپا، آمریکا و کانادا ایجاد کرد که هنوز هم تاثیرات آن از بین نرفته است.

نمونه‌های دیگری نیز در تاریخ وجود دارد، مانند بحران آسیایی که در سال 1997 در کشورهایی مثل کره، اندونزی و تایلند به روش سفته بازی برای مداخله ارزی شکل گرفت که چندان هم موفق نبود و به مشکلات اقتصادی بیشتری انجامید. یا در سال 1992 که به جمعه سیاه معروف است، بانک انگلستان که می‌خواست نرخ ارز را به نقطه مد نظر خود برساند، موفق نشد و مجبور شد از مکانیسم نرخ ارز اروپا خارج شود و در نهایت چالش بزرگ و ورشکستگی عمیقی در بسیاری از شرکت‌های سرمایه‌گذاری و حتی بانک‌ها ایجاد کرد.

آنچه در مقاله مداخله ارزی چیست خواندیم:

همان‌طور که در مقاله مداخله ارزی چیست؟ متوجه شدیم، مداخله ارزی یک روش اقتصادی مناسب اما بسیار خطرناک است که باید به بهترین شکل ممکن و طی یک دوره کوتاه انجام شود، در غیر این صورت چالش‌های مالی بزرگی را برای اقتصاد کشور ایجاد می‌کند تاجایی که ممکن است نتیجه معکوس دهد و شرایط را پیچیده‌تر کند.

سوالات متداول
بیشترین روش مورد استفاده مداخله ارزی چیست؟
عموماً سیاست‌گذاران پولی سعی می‌کنند از روش خبری یا همان کلامی برای جهت‌دهی به بازار استفاده نمایند که کمترین ریسک ممکن را داشته باشد.
آخرین مداخله ارزی بزرگ در تاریخ فارکس کی بود؟
آخرین مداخله بزرگ مربوط به دوران کرونا بود که بیشتر کشورها از جمله آمریکا ناچارا برای کنترل بازار این کار را انجام دادند.
پیامد مداخله ارزی چیست؟
عموماً مداخله ارزی پیامدهای پر ریسکی دارد، اگر مداخله ارزی بزرگ و بلند مدت باشد حتماً نتایج خطرناکی را برای اقتصاد آن کشور به همراه خواهد داشت.

مرتضی گودرزی
من از سال ۱۳۹۸ به صورت تخصصی همکاری خود را با بروکرها و مؤسسات آموزشی در حوزه مدیریت مالی و فارکس آغاز کردم…

فهرست مطالب

تبلیغات

اشتراک در
اطلاع از
0 نظرات
بازخورد (Feedback) های اینلاین
مشاهده همه دیدگاه ها
امتیازدهی به بروکر از نظر کاربران